piątek, 20 marca 2015

Morfologia krwi u dzieci

Zacznijmy od tabelki :)



1. dż
7. dż
1. mcż
2. mcż
3.-6. mcż
1. rż
2.-6. rż
6.-12. rż
RBC (x 1012/l)
6,0 ± 1,0
5,1 ± 1,2
4,1 ± 1,2
3,7 ± 0,6
4,7 ± 0,6
4,5 ± 0,6
4,6 ± 0,6
4,6 ± 0,6
Hgb (g%)
18,0 ± 4,0
17,5 ± 4,0
14,0 ± 2,5
11,2 ± 1,8
12,6 ± 1,5
12,6 ± 1,5
12,5 ± 1,5
13,5 ± 2,0
Hct (%)
60 ± 15
54 ± 12
43 ± 10
35 ± 7
35 ± 5
34 ± 4
37 ± 3
40 ± 5
MCV (fl)
110 ± 10
107 ± 19
104 ± 12
95 ± 8
76 ± 8
78 ± 6
81 ± 6
86 ± 9
MCH (pg)
34 ± 3
34 ± 3
33 ± 3
30 ± 3
27 ± 3
27 ± 2
27 ± 3
29 ± 4
MCHC (g%)
33 ± 3
33 ± 5
33 ± 4
32 ± 3,5
33 ± 3
34 ± 2
34 ± 3
34 ± 3
WBC (x 109/l)
18 ± 8
14 ± 8
12 ± 7
10 ± 5
12 ± 6
11 ± 5
10 ± 5
9 ± 4
PLT (x 109/l)
100 – 450
160 - 500
200 - 500
210 - 650
200 - 550
200 - 550
200 - 490
170 - 450

Interpretacja morfologii krwi u dziecka:


1) należy ustalić wiek dziecka - liczne parametry morfologii znacznie zmieniają się z wiekiem,  (później parametry morfologii nie różnią się już znacznie od stwierdzanych u dorosłych)

2) warto również uwzględnić, skąd pobierana była krew - we krwi włośniczkowej wartości RBC, Hgb i WBC są "zawyżone", zaś PLT - "zaniżone"

3) w pierwszej kolejności zazwyczaj ocenia się RBC, Hgb i pozostałe parametry układu czerwonokrwinkowego:
  • RBC - w pierwszym kwartale życia 3,58 - 4,85 x 10^12/l, pod koniec 1 rż. liczba RBC przekracza 4 x 10^12/l i tak już pozostaje
  • MCV - średnia objętość krwinki, prawidłowo mieści się w granicach 80 - 94 fl, ale należy pamiętać, że w pierwszych miesiącach życia jest znacznie większa
  • RDW - rozkład objętości krwinek czerwonych, wartość > 15% oznacza anizocytozę, czyli niejednorodność krwinek czerwonych (obserwowana w niedokrwistościach, szczególnie ze wzmożoną odnową)
  • MCH - średnia masa Hb w krwince czerwonej - na podstawie tego parametru ocenia się "chromiczność" (barwliwość) - jest ona obniżona w niedokrwistościach: z niedoboru żelaza, syderoblastycznej oraz w talasemiach
  • MCHC - średnie stężenie Hb w krwince czerwonej - określa, cze zawartość Hb w krwince jest proporcjonalna do jej rozmiaru; MCHC jest podwyższona w sferocytozie oraz w ciężkim, długotrwałym odwodnieniu: niskie MCHC obserwuje się w niedokrwistości syderoblastycznej, talasemiach oraz przewodnieniu
  • Hgb - po urodzeniu 14 - 22 g%,
    w ciągu pierwszych dwóch tygodni życia obniża się o nie więcej niż 1,5 g%;
    następnie rozwija się niedokrwistość I kwartału - brak EPO, wzmożona hemoliza (do wartości 9,4 g% w 2.-3. mcż);
    następnie od 3 mcż rośnie liczba RBC, ale bez wyraźnego wzrostu Hgb - wyczerpywanie się rezerw żelaza!!!
    • dolna granica normy dla noworodka: 13 g%
    • dolna granica normy w wieku 2-3/12: 9,4 g%
    • dolna granica normy w wieku 12/12: 11,1 g%
    • dolna granica norny dla wcześniaka: 11 g% w 4 tygodniu i 8 g% w wieku 3/12!!!
    • należy pamiętać, że wahania stężenia Hgb świadczyć mogą zarówno o niedokrwistości/nadkrwistości, jak i przewodnieniu lub odwodnieniu!
  • Hct - w pierwszym tygodniu życia osiąga wartości 60 - 63%, ale już w 1 mcż obniża się do ok. 43%; w 2.-3. rż oscyluje ok. 40% - i tak już pozostaje
  • Retik - po urodzeniu 40 - 60 promili, od 4. dnia życia 5 - 15 promili. Podwyższona liczba retikulocytów świadczyć może o niedotlenieniu, utracie krwi, hemolizie.
4) układ białokrwinkowy:
  • WBC - 4 - 10 x 10^9/l, najwyższe wartości obserwuje się w pierwszych tygodniach życia, 
  • o leukopenii mówimy przy WBC < 3 x 10^9/l
  • w pierwszym tygodniu życia (średnio 4 dż) ma miejsce "pierwsze skrzyżowanie" - przewaga procentowa granulocytów zamienia się na przewagę limfocytów
  • do 4 rż. neutropenia < 1000 x 10^6/l, później < 1500 x 10^6/l
  • "drugie skrzyżowanie" ma miejsce w 4-6 roku życia
5) płytki krwi:
  • małopłytkowość < 100 000 x 10^6/l
  • nadpłytkowość > 600 000 x 10^6/l

***
Objętość krwi krążącej u noworodka wynosi ok. 85 ml/kg (tj. średnio ok. 300 ml - czyli "kubek"). Zależy ona od czasu zaciśnięcia pępowiny.

sobota, 14 marca 2015

Niedokrwistość aplastyczna (nabyta)

Niedokrwistość aplastyczna to stan nabytej lub wrodzonej niewydolności szpiku w zakresie produkcji wszystkich linii komórkowych. Objawia się więc pancytopenią.

Postaci wrodzone niedokrwistości:
- anemia aplastyczna Fanconiego
- zesp. Schwachmana-Diamonda
- anemia Blackfana-Diamonda

- anemia dyserytropoetyczna
- wrodzona dyskeratoza

Zapadalność na postać nabytą: 0,7 - 4,1 : 1 000 000.

Choroba rozwija się po kontakcie z czynnikiem infekcyjnym (wirusowym lub bakteryjnym), fizycznym (promieniowanie X) lub chemicznym (leki, toksyny).
W 50-70% przypadków nie udaje się ustalić czynnika wywołującego!!!

Podłoże anemii aplastycznej ma najpewniej charakter autoimmunologiczny - komórki i białka układu odpornościowego, po uprzednim kontakcie z nowym antygenem (obcym lub własnym, wyindukowanym np. przez jakiś czynnik zakaźny) atakują komórki szpiku.

Anemia aplastyczna może być też skutkiem bezpośredniego toksycznego wpływu leków lub innych substancji na szpik. Wówczas możliwe są dwa mechanizmy uszkodzenia:
  • cytotoksyczny - niedokrwistość występuje u wszystkich osób przyjmujących dany lek i jest zależna od dawki leku (cyklofosfamid, metotreksat, 6-merkaptopuryna, bisulfan, chloramfenikol)
  • związany z idiosynkrazją, tzn. ze zmienną osobniczą reakcją na czynnik wywołujący - czas wystąpienia i nasilenie objawów są nieprzewidywalne (cloramfenikol, sulfonamidy, fenytoina, złoto, fenylobutazon, atabryna)

 

OBRAZ KLINICZNY


Objawy wynikają z pancytopenii, obejmują więc objawy niedokrwistości (bladość, osłabienie, męczliwość), małopłytkowości (wybroczyny, wylewy podskórne, podatność na ciężkie krwotoki) i leukopenii (nawracające infekcje, owrzodzenia w jamie ustnej).
Objawom tym NIE towarzyszą hepato-, splenomegalia czy limfadenopatia.

Choroba wiąże się z wysoką śmiertelnością!!!

DIAGNOSTYKA


- w morfologii cechy pancytopenii, niedokrwistość normo- lub makrocytarna, limfocytoza, brak retikulocytów
- czasem podwyższone stężenie HbF
- trepanobiopsja - szpik ubogokomórkowy z cechami uszkodzenia podścieliska
- ocena kariotypu komórek szpiku kostnego - u 26% procent chorych monosomia 7, lub trisomia 8 lub 13
- badanie genetyczne w celu wykluczenia niedokrwistości Fanconiego
- cytometria przepływowa: spadek CD34+ i wzrost CD8+
- test Hama, test sacharozowy (wykluczenie nocnej napadowej hemoglobinurii)
- HAV, HBV, HCV, EBV, CMV, HIV, transaminazy, bilirubina
- ANA, anty-dsDNA
- wit. B12, kwas foliowy
- RTG klatki piersiowej, USG jamy brzusznej
- HLA - poszukiwanie dawcy rodzinnego

Kryteria (Camitty) rozpoznania postaci ciężkiej i bardzo ciężkiej:
1) komórkowość szpiku < 25% normy dla wieku
2) co najmniej 2 z:
     - neutrofile < 0,5 x 10^6/dl
     - PLT < 20 x 10^6/dl
     - Ret < 20 x 10^6/dl

RÓŻNICOWANIE


WAŻNE: wstępna faza ostrej białaczki lub chłoniaka, ITP, MDS, nocna napadowa hemoglobinuria.

LECZENIE

LECZENIE POSTACI CIĘŻKIEJ

Najskuteczniejszym leczeniem jest allo-HSCT od całkowicie zgodnego dawcy spokrewnionego.

W sytuacji braku dawcy (70% przypadków) stosuje się leczenie immunosupresyjne:
surowica antylimfocytarna + cyklosporyna A (CsA) + sterydoterapia (+ G-CSF).
W razie braku efektu (w 120. dniu leczenia) - allo-HSCT od dawcy niespokrewnionego lub niecałkowicie zgodnego dawcy spokrewnionego.
Stosowanie czynników wzrostu w trakcie leczenia immunosupresyjnego w tej grupie pacjentów może wiązać się z podwyższonym ryzykiem rozwoju MDS lub AML.

U pacjentów z anemią aplastyczną dąży się do maksymalnego ograniczenia przetaczania preparatów krwiopochodnych (wysokie ryzyko GvHD po HSCT).

LECZENIE POSTACI UMIARKOWANEJ

Nie jest ujednolicone, obejmuje stosowanie androgenów, CsA.

Powyższy materiał opracowano na podstawie (zbieżnych) rozdziałów z "Pediatrii" i "Onkohematologii dziecięcej".

Stany przeładowania żelazem

Z pewnych oczywistych względów to po prostu trzeba wiedzieć. Poniżej zamieszczone zostaną najistotniejsze informacje wyjęte z rozdziału "Postępowanie w stanach przeładowania żelazem" podręcznika onkohematologii dziecięcej.

Stan przeładowania żelazem dotyczy pacjentów leczonych wielokrotnie (przez kilka lat) przetoczeniami koncentratów krwinek czerwonych, a zatem pacjentów z różnymi rodzajami niedokrwistości (anemia aplastyczna, Fanconiego, sierpowatokrwinkowa, zespół Diamonda-Blackfana, beta-talasemia) czy zespołem mielodysplastycznym.

Przetoczenie jednej jednostki krwi oznacza podaż dodatkowych 200 mg żelaza.

Nadmiar żelaza gromadzi się przede wszystkim w mięśniu sercowym, wątrobie i narządach wydzielania wewnętrznego.

Akumulacja żelaza wątrobie prowadzi do jej włóknienia i marskości, wiąże się z 200-krotnym wzrostem ryzyka hepatocarcinoma. Wątroba jest powiększona, twarda i bolesna.

Do pozostałych powikłań akumulacji żelaza należą:
- spowolnienie wrastania i opóźnienie dojrzewania płciowego
- osteopenia i artopatia (u chłopców)
- cukrzyca!!!
- niedoczynność tarczycy, przytarczyc
- kardiomiopatia!!!
- napadowy częstoskurcz nadkomorow, ekstrasystolie komorowe i nadkomorowe, blok przedsionkowo-komorowy, niewydolność serca, ryzyko NZS!!!
- brązowe przebarwienia skóry i błon śluzowych

TERAPIA CHELATUJĄCA


Dostępne są dwa preparaty:

1) Deferoksamina. Jej wadą jest uciążliwy sposób dawkowania - wlewy podskórne lub dożylne trwają 8 - 12 godzin i muszą być podawane 5 - 7 razy w tygodniu. Jest stosowana w stanach ostrego zatrucia żelazem, w dawce 15 mg/kg/godz. Dawkę zmniejsza się po uzyskaniu poprawy stanu pacjenta, zazwyczaj po 4-6 godzinach, tak, aby łączna dobowa dawka nie przekroczyła 80 mg/kg.

2) Deferazyroks (Exjade). Jest dostępny w tabletkach do sporządzania zawiesiny doustnej. Leczenie powinno się rozpocząć po przetoczeniu ok. 20 jednostek (ok. 100 ml/kg) KKCz lub w razie obecności objawów przeładowania żelazem. Dawka początkowa wynosi 20 mg/kg/d - raz dziennie rano, 30 minut przed posiłkiem. Skuteczność leczenia monitoruje się oceniając stężenie ferrytyny. Należy również kontrolować parametry funkcji nerek (!) i transaminazy, badanie wzroku i słuchu.

I to by było na tyle :)

Choroba von Willebranda

Najczęstsza skaza krwotoczna - dotyczy ok. 1% populacji (czyli tak jak celiakia :)), dziedziczy się autosomalnie dominująco lub recesywnie (czyli chorują chłopcy i dziewczęta) i polega na różnego rodzaju deficytach prawidłowego czynnika von Willebranda (vWF).

Warto pamiętać, że w przypadku tej skazy zaburzeniu ulega zarówno hemostaza pierwotna (vWF bierze udział w adhezji płytek do uszkodzonego naczynia), jak i wtórna (vWF stabilizuje osoczowy czynnik VIII krzepnięcia).

Wyróżnia się trzy typy choroby:
  • typ 1 - częściowy niedobór ilościowy vWF
  • typ 2 - jakościowe zaburzenia funkcji vWF - tu należą 4 podtypy (2A, 2B, 2N, 2M)
  • typ 3 - całkowity niedobór vWF, in. typ ciężki

Objawy są zróżnicowane, zależą od typu choroby. Postacie łagodne (typ 1 i część przypadków typu 2) mogą przebiegać bezobjawowo i być wykryte np. dopiero w trakcie zabiegu chirurgicznego. Tymczasem w typie 3 (oraz części przypadków typu 2) przebieg jest ciężki i przypomina hemofilię.
Na przebieg choroby mają też wpływ przyjmowane leki, np. NLPZ.

DIAGNOSTYKA


W badaniach dodatkowych stwierdza się:
- deficyt czynnika VIII
- wydłużony czas krwawienia (nieobserwowany w hemofilii)
- obniżone stężenie osoczowe vWF:Ag
- obniżona aktywność vWF:Co (określa zaburzenia adhezji i agregacji płytek krwi)
- obniżona aktywność prokoagulacyjna czynnika VIII (FVIII:C)

W typie 3 choroby wWF:Ag i vWF:Co są prawie niemierzalne.

LECZENIE


W typach: 1, 2N i 2M lekiem z wyboru jest desmopresyna (analog ludzkiej wazopresyny, DDAVP). Podaje się ją w dawce 0,3 ug/kg w 50 ml 0,9% NaCl przez 30 min. Podnosi ona stężenie czynnika VIII i vWF 3-5x w ciągu 60 minut i działanie to utrzymuje się przez 6 - 8 godzin. Dawki DDAVP można powtarzać co 12 - 24 godz, ale nie dłużej niż przez 3 -4 dni (tachyfilaksja).

W typach: 2A, 2B i 3 lekiem z wybory jest koncentrat czynnika VIII z czynnikiem vW (stosunek vWF:FVIII powinien być co najmniej 1:1). Stosuje się go doraźnie, w razie krwawień i przed zabiegami chirurgicznymi lub stomatologicznymi, a także, w ciężkich przypadkach, profilaktycznie, 2-3 razy w tygodniu (por. Hemofilia).

Powyższy materiał przygotowano na podstawie odpowiedniego rozdziału z nowej "Pediatrii" oraz "Onkohematologii dziecięcej".

Hemofilia (głównie A)

Hemofilia A jest skazą krwotoczną związaną z deficytem czynnika VIII. 

Z uwagi na dziedziczenie recesywne związane z płcią, chorują niemal wyłącznie chłopcy (istnieje jednak możliwość wystąpienia choroby u dziewczynki).
Dziewczynki będące nosicielkami mogą natomiast prezentować przedłużające się krwawienia.

Hemofilia A jest najczęstszą postacią hemofilii i występuje z częstością 1:10 000.

Wyróżnia się 3 stopnie ciężkości hemofilii:
  • ciężka - stężenie czynnika < 1% normy
  • średnio ciężka - stężenie czynnika 1 - 5% normy
  • łagodna - stężenie czynnika 5 - 25% normy

 

 OBRAZ KLINICZNY

U noworodka zaniepokoić mogą - krwawienie po nakłuciu pięty, po pobraniu krwi, szczepieniu, podaniu wit. K lub krwawienie śródczaszkowe.

U dzieci starszych obserwuje się krwawienia ze śluzówek, krwotoki do tkanek miękkich oraz do stawów (szczególnie - łokciowych, kolanowych, skokowych) - po niewielkich urazach. Nawracające wylewy do stawów prowadzą do ich trwałego uszkodzenia!!!
Łagodna hemofilia może być tymczasem rozpoznana dopiero na podstawie nieprawidłowości w badaniach laboratoryjnych wykonanych np. przed zabiegiem operacyjnym.

Charakterystyczne jest to, że po zabiegach (stomatologicznych, operacyjnych) krwawienia są opóźnione (po kilku godzinach), ale mogą przedłużać się do kilku dni (zaburzenia hemostazy wtórnej!)

Zazwyczaj objawy ujawniają się pod koniec 1 rż. pod postacią wzmożonego powstawania siniaków. Pierwsze krwawienia do stawów obserwowane są w 2.-3. rż.

 

DIAGNOSTYKA

Typowe są: wydłużony APTT, deficyt czynnika VIII. Należy również koniecznie pamiętać o oznaczeniu vWF:RCo (aktywność vWF) celem wykluczenia choroby von Willebranda.

 

LECZENIE

Podstawą leczenia jest substytucja brakującego czynnika VIII. Dostępne są osoczowe oraz rekombinowane (nie zawierające białka ludzkiego) koncentraty czynnika VIII.

dawka czynnika VIII [j.] = 0,5 x pożądany wzrost czynnika VIII [%n] x masa ciała [kg]

Minimalne stężenie hemostatyczne = 30%n.
Stężenie konieczne przed zabiegami operacyjnymi, przy wylewach do niebezpiecznych lokalizacji = min. 50%n. (bezpośrednio przed zabiegiem 100%n)

LECZENIE DORAŹNE:
Przy krwawieniach do stawów, mięśni - podaje się 1 - 3 dawki czynnika VIII po 20-25 j/kg (w odstępach 24-godzinnych).
Przy krwawieniach do OUN - czynnik podaje się co 8-12 godz lub we wlewie ciągłym tak, aby utrzymać stężenie min. 50%n.
Po urazie głowy (każdym!) 25-30 j/kg przez 1-3 dni.
Przy krwiomoczu podaje się 20-30 j/kg czynnika VIII oraz stosuje diurezę forsowaną (płyny iv. + furosedmid).
W przypadku planowanej ekstrakcji zęba, oprócz czynnika VIII 20-30 j/kg, wskazane jest również podanie Exacylu 20 mg/kg 1-2 godz. przed zabiegiem, następnie 4 x /d przez 7 dni. Dziąsła należy zaopatrzyć spongostanem z trombiną oraz stosować dietę papkowatą przez 1 tydzień.

W łagodnej postaci hemofilii doraźnie można stosować desmopresynę, która podnosi stężenie czynnika VIII we krwi, nie dłużej jednak niż przez 3-4 dni, gdyż po tym czasie następuje zjawisko tachyfilaksji.

LECZENIE PROFILAKTYCZNE
W ciężkiej postaci hemofilii stosuje się leczenie profilaktyczne. Polega ono na stałej substytucji czynnika VIII.
Profilaktyka pierwotna - przed ukończeniem 2 rż., bez zmian w stawach, przed lub po pierwszym w życiu krwawieniu dostawowym.
Profilaktyka wtórna - wprowadzona później, niespełniająca powyższych warunków.
Początkowa dawka profilaktyczna to 25 - 40 j/kg 2 x w tygodniu. W razie występowania krwawień w trakcie takiego leczenia zwiększa się częstość dawkowania i dawkę czynnika. W profilaktyce wtórnej od początku czynnik podaje się 3 x w tygodniu.

U 10-30% chorych pojawia się inhibitor czynnika VIII! Jego stężenie w surowicy podaje się w jednostkach Bethesda (j.B.).
W razie krwawień u chorych z niskim mianem inhibitora (< 5 j.B.) można stosować czynnik VIII w wysokich dawkach (ok. 100 j/kg), natomiast przy stężeniu inhibitora > 5 j.B. czynnik VIII nie jest skuteczny. Wówczas stosuje się jeden z dwóch preparatów:
  • aktywowany koncentrat zespołu protrombiny (FEIBA)
  • koncentrat czynnika VII (Novoseven)
ITI - wywoływanie tolerancji immunologicznej u chorych, u których pojawił się inhibitor czynnika VIII. Polega na regularnym podawaniu wysokich dawek czynnika VIII (praktykowane są różne protokoły). Leczenie takie prowadzi się przez wiele miesięcy, a po uzyskaniu ITI stopniowo redukuje się dawki tak, aby dojść do dawek profilaktycznych.

Na deser kilka uwag odnośnie hemofilii B. Jest ona chorobą rzadszą niż hemofilia A, polega na deficycie czynnika IX, dziedziczy się również recesywnie w sprzężeniu z płcią. Wymaga substytucji czynnika IX w wyższych dawkach niż czynnika VIII w hemofilii A. Wystąpienie inhibitora czynnika IX jest bardziej kłopotliwe niż w przypadku czynnika VIII, ponieważ podaż czynnika IX częściej wywołuje reakcje anafilaktyczne. Ponadto ITI u tych chorych może powikłać się zespołem nerczycowym. W przypadku reakcji anafilaktycznych na czynnik IX w wywiadzie, u chorych z inhibitorem czynnika należy stosować wyłącznie koncentrat czynnika VII (a nie - FEIBA).

Jeszcze rzadszą chorobą jest hemofilia C. Polega na deficycie czynnika XI. W jej leczeniu można stosować krioprecypitat lub świeże mrożone osocze. Co ciekawe, dziedziczy się w sposób autosmalny recesywny (mogą więc chorować osoby obu płci).

piątek, 13 marca 2015

Histiocytoza z komórek Largenhansa

Histiocytoza z komórek Largenhansa ma kilka nazw historycznych, m.in. "histiocytoza X" - dla swojej tajemniczości ;).

Jest to choroba bardzo rzadka: 2-5 : 1 000 000. Należy do większej grupy zespołów histiocytarnych.

Polega na monoklonalnym rozroście histiocytów o fenotypie komórek Largenhansa. 

Dla przypomnienia - histiocyty są to po prostu makrofagi tkankowe, czyli przekształcone monocyty. Zamieszkują tkanki obwodowe, gdzie pełnią funkcje ochronne - wydzielają enzymy, cytokiny, defensyny.
Komórki Largenhansa są to  natomiast niedojrzałe komórki dendrytyczne. Mieszkają w skórze i błonach śluzowych. Po kontakcie z obcym antygenem migrują one do lokalnych węzłów chłonnych i, już jako komórki dojrzałe, prezentują obcy antygen limfocytom.

Rozrost nieprawidłowych komórek Largenhansa (nieznanego pochodzenia) w histiocytozie prowadzi do powstawania ziarniniaków zawierających różne komórki: limfocyty, eozynofile, neutrofile, komórki wielojądrzaste.

 

EPIDEMIOLOGIA

Mediana wieku w chwili rozpoznania wynosi 3 lata, ale zachorowanie możliwe jest w każdym wieku!
Częściej chorują chłopcy.
Dla dzieci młodszych (< 2 rż) charakterystyczna jest postać uogólniona, a dla starszych - zlokalizowana.

 

OBRAZ KLINICZNY

Objawy i przebieg choroby mogą być bardzo różne. Do najczęściej zajętych narządów należą kości (szczególnie kości czaszki), skóra (głowy i tułowia), OUN, płuca i wątroba.
  • miękkie uwypuklenie czaszki z charakterystycznymi, ostro odgraniczonym ubytkami kostnymi
  • złamania patologiczne (złamania kompresyjne kręgów - histiocytoza jest najczęstszą przyczyną!!!)
  • obrzęk i ból w okolicy zajętej kości - ból nasila się w nocy
  • ciemieniucha trudna do usunięcia (!!!)
  • wysypka grudkowa - czerwona lub żółto-brunatna - na skórze tułowia lub owłosionej skórze głowy
  • przewlekły wyciek z ucha (objaw zajęcia kości skroniowej!)
  • nacieczenie, bolesność dziąseł z wypadaniem zębów, zaburzenia gojenia się dziąseł po ekstrakcji zębów
  • jedno- lub obustronny wytrzeszcz gałki ocznej
  • objawy moczówki prostej (objaw zajęcia OUN, zwykle poprzedza inne objawy!!!)
  • drgawki, porażenia nn czaszkowych i inne objawy ogniskowego uszkodzenia OUN
  • duszność wysiłkowa
  • krwioplucie
  • objawy skazy krwotocznej
  • limfadenopatia
  • hepato-, splenomegalia
  • objawy ogólne - gorączka, zmęczenie, zab. łaknienia, spadek masy ciała, nadmierna drażliwość
Choroba występuje w trzech stadiach zaawansowania:
  1. zlokalizowana - zajmuje pojedynczy narząd / układ (odpowiada ziarniniakowi kwasochłonnemu) - o dobrym rokowaniu, dotyczy ok. 2/3 pacjentów
  2. uogólniona - zajmuje > 1 narząd / układ, bez dysfunkcji narządów
  3. uogólniona z dysfunkcją narządów - z niewydolnością wątroby, szpiku i/lub płuc - oczywiście w tym przypadku rokowanie jest najmniej pomyślne
Dla rokowania duże znaczenie ma zajęcie tzw. "risk organs": wątroby, śledziony, płuc, szpiku.
Ponadto nawet w przypadku postaci zlokalizowanej istnieją pewne lokalizacje, tzw. "special sites" - o niekorzystnym rokowaniu (wymagające bardziej radykalnego leczenia), należą do nich: kości twarzoczaszki, gałka oczna, ucho, jama ustna, OUN (czyli, mnemotechnicznie - głowa+OUN)

 

DIAGNOSTYKA

Badania laboratoryjne:
- w morfologii można obserwować niedokrwistość, leukopenię, małopłytkowość (jako objawy zajęcia szpiku)
- TP, albuminy, bilirubina - pozwalają ocenić funkcję wątroby
- OB zwykle jest podwyższone, w badaniu moczu - niski ciężar właściwy moczu

 Badania obrazowe:
- RTG kości - obecne ostro odgraniczone ogniska osteolizy, mogą zlewać się tworząc obraz mapy geograficznej
- przy zajęciu kręgosłupa charakterystyczny jest obraz "kręgu płaskiego"
- w kościach długich widoczne odczyny okostnowe i złamania patologiczne
- w RTG płuca obraz początkowo może przypominać obrzęk płuc, następnie rozwijają się nacieczenia śródmiąższowe z licznymi drobnymi torbielami - obraz "plastra miodu"

Patomorfologia = rozpoznanie

 Warunkiem rozpoznania histiocytozy jest stwierdzenie w badaniu patomorfologicznym min. 1 z:
  • obecności ziarnistości Birbecka (dodatnia ekspresja CD207) w obrazie mikroskopu elektronowego (ziarnistości Birbecka są fizjologicznie obecne w komórkach Largenhansa)
  • ekspresja białka S100 i markerów limfocytów CD1a, CD56

 

LECZENIE

Zależy od stadium zaawansowania choroby.

W przypadku pojedynczych ognisk kostnych zalecana jest biopsja z podaniem metylprednizolonu. Niezalecane jest natomiast wyłyżeczkowywanie zmian.

W postaci uogólnionej zalecana jest winblastyna z prednizonem (6-tygodniowe cykle, a następnie leczenie podtrzymujące do 12 miesięcy). Leczenie takie można stosować również w razie nawrotu.

U pacjentów z zajęciem risk organs źle reagujących na leczenie oraz u tych, u których do zajęcia risk organs doszło w trakcie leczenia, można zastosować kladrybinę i cytarybinę, a następnie allo-HSCT

Śmiertelność w postaci zlokalizowanej jest równa ok. 10%, natomiast w postaci uogólnionej - ok. 30-50%!!!
Nawroty choroby występują u 30-40%  pacjentów z postacią wielonarządową.
U 70% chorych obserwuje się trwałe następstwa choroby: moczówkę prostą, zaburzenia ortopedyczne, trwałe uszkodzenie słuchu, zniekształcenia.


Powyższe opracowanie tematu wykonano na podstawie wiadomości z najnowszego podręcznika pediatrii (red. Kawalec, Grenda, Ziółkowska) oraz artykułu poglądowego ze Standardów Medycznych (2013, t. 10, 487 - 494).

środa, 4 marca 2015

Diagnostyka zaburzeń hemostazy

Oto interpretacja odchyleń w podstawowych badaniach zaburzeń hemostazy, za rozdziałem autorstwa doc. Klukowskiej w podręczniku "Hematoonkologia dziecięca - co nowego?":

podwyższone INR, prawidłowe APTT --> niedobór czynnika VII

prawidłowe INR, wydłużone APTT --> niedobór czynnika VIII, IX, XI, XII lub obecność inhibitora tych czynników (zatem - taki układ powinniśmy obserwować w hemofilii)

podwyższone INR, wydłużone APTT --> niedobór czynnika V lub X, bądź niedobór kilku czynników jednocześnie

Przy diagnostyce zaburzeń hemostazy należy oczywiście zawsze pamiętać o antygenie i aktywności czynnika von Willebranda.